✿☼☼☼  منتظران ظهور  ☼☼☼✿

 امام باقر عليه السلام در سوم صفر سال (۵۷ ه‍.ق) در مدينه متولد شد و نسبش از هر دو سو، علوي و فاطمي است؛ زيرا پدرش، امام سجاد عليه السلام، پسر امام حسين عليه السلام و مادرش، ام‌عبدالله، دختر امام حسن مجتبي عليه السلام بود. (۱)

امام باقر عليه السلام، حدود چهار سال از دوران امامت جدش، امام حسين عليه السلام و حدود ۳۷ سال از دوران امامت پدر بزرگوارش را درک کرد، آن حضرت در حادثه عاشورا حضور داشته، در اين‌باره مي‌فرمايد: «من چهار ساله بودم که جدم ، امام حسين عليه السلام را کشتند و شهادت وي و آن‌چه در آن وقت به ما رسيد به ياد دارم.» (۲)

امام محمد بن علي بن الحسين عليه السلام با کنيi ابوجعفر و لقب‌هاي هادي، شاکر، امين، صابر و شبيه، به دليل شباهت به پيامبر صلي الله عليه و آله (۳) معروف بود و مشهورترين لقب وي، باقر بود؛ چرا که رسول خدا صلي الله عليه و آله به روايت جابر، او را باقرالعلوم نام نهاد و در اين‌باره فرمود: «او علم را به تمام و کمال مي‌شکافد.» (۴) در ادعيه و زيارات نيز، لقب آن حضرت را به صورت «باقر‌العلم بعد النبي و باقر علم النبيين» مي‌خوانيم، امام باقر عليه السلام، سرانجام در (سال ۱۱۴ه‍.ق)‍ در شهر مدينه به شهادت رسيد و در قبرستان بقيع، کنار پدر و جدش امام حسن عليه السلام به خاک سپرده شد.

 امام باقر عليه السلام و خلفاي غاصب دوران

 دوران بيست سالة امامت امام باقر عليه السلام با خلافت پنج خليفه اموي هم‌زمان بود، بخش نخست امامت آن حضرت در دوره چهار خليفه: وليد بن عبدالملک (۸۶ ـ ۹۶)، سليمان بن عبدالملک (۹۶ ـ ۹۹)، عمر بن عبدالعزيز (۹۹ ـ ۱۰۱) و يزيد بن عبدالملک (۱۰۱ ـ ۱۰۵) بود، آن‌گاه خلافت بيست‌سالة هشام آغاز شد ـ که توانمند‌ترين خليفه اموي بود ـ امام عليه السلام در اين دوران، سياست تقيه را پيش گرفت و از درگيري مستقيم با خليفه دوري نمود؛ ولي زمينة شکل‌گيري حرکت فکري و اعتقادي را ميان متفکران جامعه و بزرگان علم، ادب و دانشمندان پي‌ريزي مي‌کرد، امام باقر عليه السلام به وسيلة تقيه، تشيع را از حوادث هولناک به ساحل نجات رهنمون شد، آن‌گونه که مي‌فرمايد: «تقيه از دين من و پدران من است هر که تقيه نکند، دين ندارد.» (۵)

آن حضرت در ساية تقيه به بازسازي و گسترش تشيع پرداخت.

 شاگردان و تربيت‌شدگان امام باقر عليه السلام

 در منابع تاريخي و رجالي، شاگردان امام باقر عليه السلام تا ۴۶۷ نفر نام برده شده‌اند بحران‌هاي فکري زمان ـ که گروهي اهل غلو شده بودند، و دسته‌اي عقايد انحرافي مرجئه و خوارج را پي مي‌گرفتند ـ امام باقر عليه السلام را بر آن داشت تا با نهضتي فرهنگي با آنان برخورد کند که بهترين شيوة تربيت نيرو‌هاي کار‌آمد بود.

از ممتازترين شاگردان امام، زراره بود که از متکلمان و محدثان زمان گشت و محفل گسترده مريدان را در کوفه هدايت مي‌کرد، (۶) برادرش حمران هم که امام وعدة بهشت بدو داد و در حق وي فرمود: «حمران، شيعه ما در اين دنيا و آن دنيا است.» (۷)

ديگري، حمزه بن محمد بن عبدالله الطيار است که گرچه مدتي با امام باقر عليه السلام مخالفت مي‌کرد؛ ولي پس از ترديد فراوان و بررسي مدعيان گوناگون، امامت امام را پذيرفت و پيرو امام گشت. (۸)

ساير شاگردان، عبارتند از: معروف بن خربوذ، ابو بصير الاسدي، بريد بن معاويه و محمد بن مسلم بن رياح الطايفي که مانند زراره بود؛ امام صادق عليه السلام دربارة اين شاگردان فرمود: «بشارت ده انسان‌هاي خالص را به بهشت، بريد بن معاويه العجلي و ابوبصير ليث بن البختري المرادي و محمد بن مسلم و زراره، چهار نفر نجبا و نيکاني که امين‌هاي خدا بر حلال و حرام اويند و اگر آنان نبودند آثار و دستاورد‌هاي نبوت از بين مي‌رفت و نابود مي‌شد.» (۹)

از ديگر شاگردان امام ـ که مقام والايي داشت ـ ابوحمزة الثمالي بود، ديگري، شاعر نامدار، کميت بن زيد الاسدي بود که مجموعة اشعار وي ـ که اختصاص به ستايش اهل بيت عليهم السلام دارد ـ معروف به هاشميات است، کميت در شعر معروف به «ميميه» به جنايت‌هاي امويان و واقعة کربلا اشاره کرد و آن را در مدينه براي امام باقر عليه السلام خواند که مشمول محبت و تشويق امام قرار گرفت؛ البته بعدها واليان اموي عبدالملک، وي را اذيت و آزار کردند. (۱۰)

 امام زمان عليه السلام در سخن امام باقر عليه السلام

 ابراهيم بن عمر کناسي مي‌گويد: از امام باقر عليه السلام شنيدم که مي‌فرمود: «همانا براي صاحب اين امر، دو غيبت خواهد بود و قائم، قيام مي کند در حالي که بيعت کسي برگردنش نيست.» (۱۱)

ابوبصير هم از امام باقر عليه السلام نقل مي‌کند که حضرت فرمود: «بعد از حسين عليه السلام، نُه امام مي‌آيند، نهم از آنان، قائم ايشان است.» (۱۲)

جابر جعفي از امام باقر عليه السلام نقل نموده که فرمود: «زماني بر مردم خواهد آمد که در آن زمان، امامشان غايب خواهد شد؛ پس خوشا به حال کساني که بر امر ما ثابت باشند؛ همانا کم‌ترين پاداش ايشان، آن است که خداوند خطاب به آنان مي‌فرمايد: بندگان من! به سرّ من ايمان آورديد و غيبت حجت مرا تصديق نموديد؛ پس به بهترين پاداش از سوي من بر شما بشارت باد! بندگان من شماييد از شما مي‌پذيرم و شما را عفو مي‌نمايم و به وسيلة شما، رحمت و باران را بر بندگانم نازل مي‌کنم و براي شما است که از بندگان بلا و عذاب را دور مي‌کنم… .» (۱۳)

 ظهور امام زمان عليه السلام

 امام باقر عليه السلام مي‌فرمايد: «گويي قائم عليه السلام را … مي‌بينيم که ميان رکن و مقام ايستاده، جبرييل در پيشگاهش بانگ مي‌زند: بيعت براي خدا! پس زمين را پُر از عدل کند، چنان‌که از ظلم و جور پر شده است.» (۱۴)

 مدت حکومت امام زمان عليه السلام

 امام باقر عليه السلام مي‌فرمايد: «قائم ۳۰۹ سال حکومت مي‌کند، همان مقدار که اصحاب کهف در غارشان ماندند، زمين را پر از عدل و قسط مي‌کند، چنان‌که از ستم پر شده باشد؛ پس خداوند براي او، شرق و غرب زمين را مي‌گشايد و به شيوة سليمان بن داوود سلوک نمايد، آفتاب و ماه را صدا مي‌کند، پاسخ او را مي‌دهند و زمين براي او در نورديده شود و به او وحي مي‌رسد؛ پس به امر الهي به وحي عمل مي‌کند.» (۱۵)

 شيوة حکومت امام زمان عليه السلام

 امام باقر عليه السلام درباره شيوه حکومت حضرت مهدي عليه السلام مي‌فرمايد: «حضرت قائم عليه السلام به امر جديد و قضاوتي تازه ـ که شديد است ـ به پا خواهد خاست.» (۱۶)

در جاي ديگر از حضرت باقر عليه السلام آمده است: «همان‌گونه که پيغمبر دعوت فرمودند و اسلام غريبانه آغاز شد، حضرت مهدي عليه السلام همان‌گونه عمل مي‌کند.» (۱۷)

 سفارش‌هاي امام باقر عليه السلام به منتظران ظهور

۱/ شناخت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف

 امام باقر عليه السلام مي‌فرمايد: «هر کس با شناخت امامش بميرد، پيش افتادن اين امر (ظهور) يا به عقب افتادن آن به او ضرري نرساند؛ کسي که به معرفت امامش بميرد مانند کسي است که با حضرت قائم عجل الله تعالي فرجه الشريف در خيمه‌اش باشد.» (۱۸)

 ۲/ صبر در دوران غيبت

 امام باقر عليه السلام مي‌فرمايد: «اي مؤمنان! در به جا آوردن امور واجب خود، تحمل داشته باشيد و در برابر دشمنانتان پايداري ورزيد، هم‌ديگر را به شکيبايي سفارش نمايد و با امام منتظر خود، پيوند و رابطة ناگسستني داشته باشيد.» (۱۹)

 ۳/ زمان ظهور را تعيين نکردن

 فضيل از امام باقر عليه السلام پرسيد: آيا براي اين امر (ظهور) وقتي معين است؟ حضرت امام باقر عليه السلام سه بار فرمودند: «آنان که وقتي براي ظهور تعيين مي‌کنند، دروغ مي‌گويند.» (۲۰)

 پي نوشتها :

 (۱) . الارشاد، شيخ مفيد، ج۲، ص۱۵۸و وفيات الاعيان، ابن خلکان، ج۳، ص۳۱۴/

(۲) . تاريخ يعقوبي، ابن واضح، ج۲، ص۳۲۰/

(۳) . کشف الغمه، اربلي، ج۲، ص۳۲۹/

(۴) . تاريخ يعقوبي، ابن واضح، ج۲، ص۳۲۰ و اصول کافي، کليني، ج۱، ص۵۳۷/

(۵) . اصول کافي، کليني، ج۴، ص۶۴۳/

(۶) . رجال کشي، ص۱۳۳/

(۷) . همان، ص۱۶۱

(۸) . همان، ص۲۷۶/

(۹) . همان، ص۲۳۸/

(۱۰) . الاغاني، ابوالفرج اصفهاني تحقيق عبدالستار احمد فراج، ج۱۶، ص۳۳۰/

(۱۱) . الغيبة، نعماني، ص۱۱۳/

(۱۲) . الغيبة، شيخ طوسي، ص۹۲/

(۱۳) . کمال الدين و تمام النعمة، شيخ صدوق، ج۱، ص۳۳۰، ح۱۵/

(۱۴) . بحارالانوار، مجلسي، ج۵۲، ص۲۹۰/

(۱۵) . همان